سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

536

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

محمد حسن قتيل 1172 ه ق / 1760 م 1233 ه ق / 1818 م درگاهىمل فردى آبرومند و باوقار از خاندان بهندارى بتاله پنجاب بود . وى از بتاله به باغپت و ازآنجا به داسنه ( 3 كيلومترى دهلى ) رفت . درگاهىمل به شغل دولتى اشتغال داشت و در دربار داراى مقامى بود . پسرى در خاندان درگاهىمل در سال 1172 يا 1170 ه ق به دنيا آمد و نام او را ديوانى سنگه گذاشتند . درگاهىمل در آن زمان در دهلى بود و تولد ديوان سنگه در فريدآباد دهلى اتفاق افتاد و وى در يك خانوادهء هندو از طبقهء كترى نشو و نما يافت و تحصيلات ابتدايى را فراگرفت . در آن زمان علوم اسلامى و زبان فارسى در كشور رواج داشت ، بعد از تحصيلات ابتدايى ، نوجوانان خانوادهء ثروتمند علوم متداول را ياد مىگرفتند . ديوانى سنگه نيز فارسى را ياد گرفت . او فردى صاحب ذوق و شاعر بود و از نوجوانى به فارسى شعر مىسرود و در اين هنگام با ميرزا محمد باقر شهيد اصفهانى فيض‌آبادى آشنا شد . ميرزا باقر شهيد به او فارسى ياد داد و ديوانى سنگه در نتيجهء مجالست وى شيعه شد . محمد حسن به زبان عربى تسلط پيدا كرده بود به‌طورى كه مىتوانست خطبه‌هاى مقفّا و مسجع را بنويسد . در فارسى ، داراى سبكى خاص بود و به تركى هم براحتى مىنوشت . محمد حسن قتيل به ايران و عراق نيز سفر كرد . وى در لكنهو در دربار نواب سعادت عليخان مورد احترام بود و محل سكونت او در نزديكى منصورنگر بود . تاريخ وفاتش 23 ربيع الاول 1233 ه ق مطابق با 31 ژانويه 1888 م در لكنهو و محل دفن او در باغ قيصر است كه در آن زمان حسينيه بود و اكنون كالج موسيقى شده است . تصانيف او عبارتند از : هفت ضابطه ؛ شجرة الامانى ؛ نهر الفصاحه ؛ چار شربت ؛ درياى لطافت ؛ انشاى قتيل ؛ ديوان شعر . محمد حسن على خيرپور 1240 ه ق / 1824 م 1324 ه ق / 1907 م نواب مير محمد حسن عليخان بن مير محمد نصير خان از نوابان خيرپور بود . در 26 ذيقعدهء 1240 ه ق در قلعهء حيدرآباد به دنيا آمد و در نزد آخوند احمد هالايى ، عالم ايرانى به تحصيل علم پرداخت و در سن ده‌سالگى قرآن را حفظ كرد . وقتى كه انگليسيها در جنگ 1843 م مير رستم خان و مير نصير خان را در ميران خيرپور دستگير كردند محمد حسن عليخان جوان بود و با